Cape Verde Ga E Bolele Dimmapeng—E Phaphamala Godimo ga Megala ya Morna

Sefofane se theoga Boemafofaneng bja Praia Sehlakahlakeng sa Santiago, gomme Cape Verde ga e go dumediše ka meago ye metelele. Ka ntle ga lefasetere: marope a mabotswanyana, moya o omilego ebile o bonagala. Selo seo se go botšago gore o fihlile kae se tla nakong yeo o tšwago ka moagong wa boemafofane — modumo. Monna yo mogolo o dutše godimo ga leboto le le kopana, a letsa katara ye e šetšego e tsofetše. Go na le letswai la lewatle megaleng; tokiso ga ya loka, eupša morethetho o nepagetše.

Lentšu la Cesária Évora le tšwa go seyalemoyeng sa thekesi. O hlokofetše ka 2011, eupša kua Cape Verde lentšu la gagwe le fihla ka nako go feta sefofane se sengwe le se sengwe. Mootledi o šupa seyalemoyeng ka seledu sa gagwe a bolela se sengwe ka Sepotokisi se hlakantšwego le Secreole — ga se ka kwa lentšu le lengwe le le lengwe, eupša ke ile ka kwa boikgantšho go lona. Morna, a re. Gomme a oketša modumo.

Cape Verde e ka bophirima bja Senegal ka dikhilomithara tše 570 Lewatleng la Atlantic, dihlakahlaka tše lesome tša volcano, badudi ba ka bago 600,000. Naga ye e nnyane kudu moo dimmapa tše ntši tša lefase di sa e swayego. Eupša ge o kile wa kwa morna kae goba kae — morethetho woo o hlomofišago o emego gare ga fado ya Portugal le samba ya Brazil — o a tseba gore lefelo le ga le nnyane.

Bošegong bja ka bja pele boemakepeng bja Mindelo, ke ile ka tsena ka bareng ye e bitšwago Cafe Musica. Maboto a be a manegilwe ka setshelo sa kgale sa Cesária Évora, senepe sa sehlopha sa bolo ya maoto sa lefelong, le lenaneo le ngwadilwego ka letsogo: Cachupa, tlhapi ye e besitšwego, ramu ya grogue. Moopedi e be e le mosadi wa mengwaga ye masomenne, a sa rwala dieta, mahlo a tswaletšwe. Modumo wa katara o ile wa fetošwa ke moya o mokoto, eupša ga go yo a ilego a tsotela. Bašomedi ba boemakepe ba ile ba emiša go goga dikgole ba inamela leboto la lewatle go theeleletša. Ngwana o ile a khunama mojakong a lebelela — maotong a gagwe, bolo ya maoto ye e tsofetšego.

Letšatšing le le latelago ke ile ka ya Pico do Fogo. Ka tlase ga maoto: leraga le leso la volcano, le magwagwara le le pelo, magato a dieta tša ka a topa leraga le leso le lentši. Motlhahli o itše volcano e phatlogile la mafelelo ka 2014, ya senya metsana ye mebedi, eupša mo e ka bago badudi bohle ba ile ba boa. 'Se ke sehlakahlaka sa rena,' a re. 'Volcano ke moagišani yo a nago le pelo ye mpe — eupša ga o hudele feela ka gobane moagišani wa gago o na le pelo ye mpe.' Go tloga fase, ke lebelela Lewatle la Atlantic, ke ile ka kwešiša lwantlha gore go ra go reng go ba dihlakahlaka tše di se nago mafelelo — moo mahlo a ka bonago, ga go selo ge e se lewatle le lewatle le lengwe.

Lebopong la Santa Maria kua Sal, bana ba ile ba raga bolo ba sa rwala dieta. Bolo e be e le ya kgale, letlalo la yona le šetše le bodile, eupša tsela yeo ba e fetišitšego e be e le morna ya mohuta o mongwe. Hempe ye tala ya mošemane yo mongwe e be e na le nomoro ye e bodilego ka morago — e sego Messi goba Ronaldo, eupša Ryan Mendes, sebapadi sa pele sa sehlopha sa setšhaba sa Cape Verde. O šupile hempe: 'O belegwe Mindelo. Go swana le rena.' Kgauswinyana, folakga ya Blue Sharks e be e phaphamala ka boleta godimo ga lefelwana la go rekiša lebopong.

Dijo e be e le senotlelo sa mafelelo. Cachupa — sešidila sa go butšwa sa mabele, dinawa, merogo, le tlhapi goba nama — e be e šidile go tloga ka iri ya botshelela mesong yeo. Mmarakeng, basadi ba dutše godimo ga ditulwana tše kopana ba ntšha mabele ka lebelo leo mahlo a ka se kgonego go le latela. Ba be ba boledišana ka Secreole, ba tšea nako ye nngwe ba tshega. Mosadi yo mogolo yo a rekišago merogo o ile a mpha sekotlelwana sa cachupa, a sa ntšhane. 'Etla, tšea tatso,' a re ka go nanya ka Sepotokisi. 'Tatso ya Cape Verde e nyaka nako.' Ke ile ka fetša seripagare sa iri ke fetša sekotlelwana seo, gomme ka kwešiša gore o be a sa bolele ka go apea.

Mesong yeo ke tlogilego, ke ile ka boela Cafe Musica kua Mindelo. Bare e be e sa bula. Phefo ya lewatle e ile ya kgoromeletša setshelo sa kgale mojakong. Kgole, modumo wa sekepe o ile wa lla boemakepeng. Monna yo mogolo yo a bego a sepela le mpša ya gagwe o ile a feta, a mpona ke lebeletše setshelo sa Cesária Évora, a ema. Ka Seisemane a re: 'O tseba mothaladi wa gagwe wo o tumilego? Sodade — tlholohelo ye e se nago sebopego se se itšego.' Gomme a tšwela pele. Ke ile ka ema pele ga boemakepe bjo bo se nago selo gomme ka kwešiša kgopolo ye e tletšego ya morna: Cape Verde ga se naga ye e ka hlaloswago ka mmapa. E ka swaywa feela ka modumo, ka tatso, ka phefo ya lewatle. Go swana le sodade ka boyona — o a tseba gore e gona, eupša o ka se re e na le sebopego sefe.