Cape Verde Elobaka Te Na Bakarte — Etambwisami Na Nsinga Ya Morna

Mpɛpo ekomaki na Aéroport ya Praia na Esanga ya Santiago, mpe Cape Verde ekoyambaka yo te na ba gratte-ciel. Libanda ya fenetre: bangomba ya langi ya maron ya moke, mopepe ya kokauka mpe polele. Eloko oyo eyebisaka yo ete okomi esika nini ekomaka tango obimi na terminal — ezali mongongo. Mobange mobali afandi na efelo ya moke, azali kobɛtɛ gitare ya kala. Mungwa ya mbu ezali na kati ya bansinga; accordage ezali malamu te, kasi rythme ezali malamu.

Mongongo ya Cesária Évora ezali koyimayima na radio ya taxi. Akufaki na 2011, kasi na Cape Verde mongongo na ye ezali ponctuel koleka mpɛpo nyonso. Chauffeur atomboli mongongo na radio na mbanga na ye mpe alobi likambo moko na Portugais esangani na Créole — nayokaki liloba nyonso te, kasi nayokaki lolendo oyo ezalaki na kati. Morna, alobaki. Na nsima, atombolaki volume.

Cape Verde efandi pene na kilomɛtɛlɛ 570 na wɛsti ya Senegal na Atlantike, ba esanga zomi ya volcan, bato pene na 600,000. Ekólo ezali moke boye ete bakarte ebele ya mokili bakomaka yango ata te. Kasi soki osilá koyoka morna esika nyoso — yango mélodie ya mawa oyo ezali wuta kati kati ya fado ya Portugal na samba ya Brésil — oyebi ete esika oyo ekoki kozala moke te.

Na butu na ngai ya liboso na libongo ya Mindelo, nakotaki na bar moko babengi Cafe Musica. Bafelo ezalaki na ba affiche ya kala ya Cesária Évora, foto ya équipe ya football ya mboka, mpe menu ya mabɔkɔ: Cachupa, mbisi ya kotumba, rhum grogue. Moyembi azalaki mwasi ya kino ntuku minei, makolo pamba, miso ya kokanga. Corde ya gitare ebongolaki ton na mopepe ya mouillé, kasi moto moko te amitungisaki. Basali ya libongo batikaki kotombola bansinga mpe batɛlɛmaki na efelo ya mbu mpo na koyoka. Mwana moke afukamaki na porte ya kotala — na makolo na ye, ballon ya football ya kala.

Mokolo elandaki, nakendeki na Pico do Fogo. Na nsé ya makolo: lave ya moindo, makasi mpe mokɛkɛ, semelle ya sapato na ngai ezalaki kosangisa poussière ya moindo ya pete. Guide alobaki ete volcan esilaki kobima na 2014, ebomaki ba mboka mibale, kasi pene na bato nyonso ya mboka bazongaki. "Esanga oyo ezali ya biso," alobaki. "Volcan ezali voisin na mwa kanda — kasi okomibwaka te kaka mpo voisin na yo azali na kanda." Wuta na likolo ya ngomba, nazalaki kotala Atlantike, nayebaki mpo na mbala ya liboso nini ezali kozala archipel oyo ezangi nsuka — oyo miso ekoki komona, eloko te longola mbu mpe mbu lisusu.

Na Plage ya Santa Maria na Sal, bana bazalaki kobɛtɛ ballon na makolo pamba. Ballon ezalaki ya kala, loposo na yango ebebi, kasi lolenge bazalaki kopɛsɛ yango ezalaki komonana lokola lolenge mosusu ya morna. Chemise ya bule ya mwana moko ezalaki na nimero ya kala na mokongo — ezalaki Messi tǒ Ronaldo te, kasi Ryan Mendes, attaquant ya équipe nationale ya Cape Verde. Alakisaki chemise: "Abotamaki na Mindelo. Ndenge moko na biso." Mosika te, drapo ya Blue Sharks ezalaki kopɛpɛ na likolo ya étalage ya plage.

Biléi ezalaki fungola ya nsuka. Cachupa — ragoût ya malɛmbɛ ya masangu, ba haricot, légumes, mpe mbisi tǒ nyama — ezalaki kotɔka banda na ntongo ya six. Na zando, basi bafandaki na ba tabouret ya moke bazalaki kolongola masangu na mbangu oyo liso ekokaki kolanda na mpasi. Bazalaki kosolola na Créole, ntango mosusu bazalaki koseke. Mwasi mobange moko oyo azalaki kotɛkɛ légumes apesaki ngai bol ya moke ya cachupa, ofele. "Yaka, komeka," alobaki malɛmbɛ na Portugais. "Elɛngi ya Cape Verde esɛngaka ntango." Nasalisaki demi-heure mpo na kosilisa bol yango, mpe nayebaki ete azalaki kolobela cuisine te.

Na ntongo oyo nalongwaki, nazongaki na Cafe Musica na Mindelo. Bar ezalaki naino ya kofungwama te. Mopepe ya mbu eningisaki affiche ya kala na porte. Mosika, klakson ya ferry eyokanaki na libongo. Mobange mobali moko oyo azalaki kotambwisa mbwa na ye alekaki, amonaki ngai nazali kotala affiche ya Cesária Évora, mpe atɛlɛmaki. Na Anglais alobaki: "Oyebi molɔngɔ na ye ya lokumu koleka? Sodade — elikya ya mawa oyo ezangi forme." Na nsima, akendeki. Natɛlɛmaki liboso ya libongo ya pamba mpe na mbala moko nayebaki ntina mobimba ya morna: Cape Verde ezali ekólo oyo ekoki kolobelama na karte te. Ekoki komemaka kaka na mongongo, na elɛngi, na mopepe ya mbu. Lokola sodade moko — oyebi ete ezali wana, kasi okoki koloba te eza na forme nini.