کیپ ورد روی نقشه‌ها حرف نمی‌زند — بر سیم‌های مورنا شناور است

هواپیما در فرودگاه پرایا در جزیرهٔ سانتیاگو به زمین می‌نشیند، و کیپ ورد با آسمان‌خراش‌ها از شما استقبال نمی‌کند. بیرون پنجره: تپه‌های قهوه‌ای کوتاه، هوایی خشک و شفاف. چیزی که واقعاً به شما می‌گوید کجا فرود آمده‌اید، درست همان لحظه‌ای که از ترمینال بیرون می‌آیید می‌رسد — یک صدا. پیرمردی روی دیوار کوتاهی نشسته و گیتاری کهنه می‌نوازد. نمک دریا در سیم‌ها نشسته؛ کوک ساز کامل نیست، اما ریتم درست است.

صدای سزاریا اوورا از رادیوی تاکسی می‌پیچد. او در سال ۲۰۱۱ درگذشت، اما در کیپ ورد صدایش از هر پروازی سر وقت‌تر است. راننده با چانه‌اش به سمت رادیو اشاره می‌کند و چیزی به پرتغالی آمیخته با کریول می‌گوید — تک‌تک کلمات را متوجه نشدم، اما غرور درونش را گرفتم. مورنا، گفت. بعد صدا را بلند کرد.

کیپ ورد حدود ۵۷۰ کیلومتر غرب سنگال در اقیانوس اطلس قرار دارد، ده جزیرهٔ آتشفشانی، جمعیت حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر. این کشور آنقدر کوچک است که بسیاری از نقشه‌های جهان حتی علامتش هم نمی‌زنند. اما اگر تا به حال مورنا را جایی شنیده باشید — آن ملودی مالیخولیایی که جایی میان فادوی پرتغالی و سامبای برزیلی معلق است — می‌دانید که این مکان نمی‌تواند کوچک باشد.

شب اول در بندر میندلو، وارد باری به نام کافه موزیکا شدم. دیوارها با پوستری رنگ‌ورو رفته از سزاریا اوورا، عکسی از تیم فوتبال محلی، و منویی دست‌نویس پوشیده شده بود: کاچوپا، ماهی کبابی، رم گروگ. خواننده زنی حدوداً چهل‌ساله بود، پابرهنه، چشمان بسته. آکورد گیتار در هوای مرطوب تغییر زیروبم می‌داد، اما کسی اهمیتی نمی‌داد. باراندازها طناب‌کشی را رها کردند و به دیوار ساحلی تکیه دادند تا گوش دهند. کودکی در آستانهٔ در چمباتمه زده بود و تماشا می‌کرد — پای او، یک توپ فوتبال کهنه.

روز بعد به پیکو دو فوگو رفتم. زیر پا: گدازهٔ سیاه، زبر و شکننده، کف کفش‌هایم گرد سیاه ریز جمع می‌کرد. راهنما گفت که آتشفشان آخرین بار در سال ۲۰۱۴ فوران کرد و دو روستا را ویران ساخت، اما تقریباً همهٔ روستاییان برگشتند. «این جزیرهٔ ماست،» گفت. «آتشفشان همسایه‌ای با اخلاق بد است — اما شما فقط به خاطر اینکه همسایه‌تان اخلاق بدی دارد اسباب‌کشی نمی‌کنید.» از نیمهٔ راه بالا، در حالی که به اقیانوس اطلس نگاه می‌کردم، برای اولین بار فهمیدم مجمع‌الجزایری بدون نقطهٔ پایان یعنی چه — تا آنجا که چشم کار می‌کرد، هیچ چیز جز دریا و دریای بیشتر.

در ساحل سانتا ماریا در سال، کودکان پابرهنه توپ می‌زدند. توپ کهنه بود، پوستش ساییده شده بود، اما شیوهٔ پاس دادنشان شبیه نوع دیگری از مورنا بود. پیراهن آبی یک پسر شماره‌ای رنگ‌ورو رفته روی پشت داشت — نه مسی یا رونالدو، بلکه رایان مندس، مهاجم تیم ملی کیپ ورد. به پیراهن اشاره کرد: «او در میندلو به دنیا آمده. مثل خود ما.» نه چندان دور، پرچم کوسه‌های آبی به نرمی بر فراز دکه‌ای ساحلی تکان می‌خورد.

غذا آخرین کلید بود. کاچوپا — خوراکی آرام‌پز از ذرت، لوبیا، سبزیجات و ماهی یا گوشت — از شش صبح روی اجاق قل می‌زد. در بازار، زنان روی چهارپایه‌های کوتاه نشسته بودند و ذرت پوست می‌کندند با سرعتی که چشم به سختی دنبالش می‌کرد. به کریول گپ می‌زدند و گاه به خنده می‌افتادند. پیرزنی که سبزی می‌فروخت کاسهٔ کوچکی کاچوپا به من داد، رایگان. «بیا، بچش،» آرام به پرتغالی گفت. «طعم کیپ ورد زمان می‌خواهد.» نیم ساعتی صرف تمام کردن آن کاسه کردم، و فهمیدم که او دربارهٔ آشپزی حرف نمی‌زد.

صبح روز رفتنم، به کافه موزیکا در میندلو برگشتم. بار هنوز باز نشده بود. نسیم دریا پوستر قدیمی روی در را تکان می‌داد. در دوردست، بوق کشتی فری در بندر به صدا درآمد. پیرمردی که سگش را قدم می‌زد از کنارم گذشت، مرا دید که به پوستر سزاریا اوورا نگاه می‌کنم، و ایستاد. به انگلیسی گفت: «معروف‌ترین بیت‌اش را می‌دانی؟ سوداد — حسرتی بی‌شکل مشخص.» بعد راهش را گرفت و رفت. من مقابل بندر خالی ایستادم و ناگهان معنای کامل مورنا را فهمیدم: کیپ ورد کشوری نیست که بشود با نقشه توصیفش کرد. فقط می‌شود با صدا نشانش داد، با طعم، با باد دریا. مثل خود سوداد — می‌دانی که هست، اما نمی‌توانی بگویی چه شکلی دارد.