Ní Labhraíonn Rinn Verde ar Léarscáileanna—Sleamhnaíonn Sé ar Théada Morna

Tuirlingíonn an t-eitleán ag Aerfort Praia ar Oileán Santiago, agus ní le spéirlínte a chuireann Rinn Verde fáilte romhat. Taobh amuigh den fhuinneog: cnoic ísle donna, an t-aer tirim agus trédhearcach. An rud a insíonn duit go fírinneach cén áit ar thuirling tú, tagann sé an nóiméad a shiúlann tú amach as an teirminéal — fuaim. Tá seanfhear ina shuí ar bhalla íseal, ag seinm giotár caite. Tá salann farraige sna téada; níl an tiúnadh foirfe, ach tá an rithim ceart.

Sleamhnaíonn guth Cesária Évora ó raidió an tacsaí. Fuair sí bás in 2011, ach i Rinn Verde tá a guth níos poncúla ná aon eitilt. Déanann an tiománaí i dtreo an raidió lena smig agus deir sé rud éigin i bPortaingéilis fite le Criól — níor thuig mé gach focal, ach thuig mé an bród ann. Morna, a dúirt sé. Ansin d'iompaigh sé an torann in airde.

Tá Rinn Verde suite timpeall 570 ciliméadar siar ón tSeineagáil san Atlantach, deich n-oileán bolcánach, daonra timpeall 600,000. Tá an tír chomh beag sin nach marcálann go leor léarscáileanna domhanda í fiú. Ach má chuala tú morna riamh áit ar bith — an tséis mhalartach sin ar crochadh áit éigin idir fado na Portaingéile agus samba na Brasaíle — tá a fhios agat nach féidir leis an áit seo a bheith beag.

Ar mo chéad oíche i gcuan Mindelo, shiúil mé isteach i mbeár darb ainm Cafe Musica. Bhí na ballaí páipéirithe le póstaer tréigthe de Cesária Évora, grianghraf d'fhoireann peile áitiúil, agus biachlár lámhscríofa: Cachupa, iasc grílithe, rum grogue. Bean sna daicheadaí a bhí sa cheoltóir, cosnochta, súile dúnta. D'aistrigh corda an ghiotáir páirc san aer tais, ach níor chuir aon duine isteach air. Stop oibrithe duga ag tarraingt rópa agus lean siad in aghaidh bhalla na farraige chun éisteacht. Bhí páiste cromtha sa doras ag breathnú — ag a chosa, liathróid peile tréigthe.

An lá dár gcionn chuaigh mé go Pico do Fogo. Faoi chois: laibhe dhubh, garbh agus briosc, boinn mo bhróg ag bailiú ghrinn dhorcha fhíneáil. Dúirt an treoraí gur bhrúcht an bolcán go deireanach in 2014, ag scriosadh dhá shráidbhaile, ach tháinig beagnach gach duine de mhuintir na sráidbhailte ar ais. 'Seo é ár n-oileán,' a dúirt sé. 'Is comharsa é an bolcán le drochmheas — ach ní bhogann tú as do theach díreach toisc go bhfuil meon olc ar do chomharsa.' Ó leath bealaigh suas, ag amharc amach thar an Atlantach, thuig mé den chéad uair cad a chiallaíonn sé a bheith i d'oileánra gan críochphointe — chomh fada agus a d'fhéadfadh an tsúil a fheiceáil, ní raibh ann ach farraige agus níos mó farraige.

Ar Thrá Santa Maria in Sal, bhí páistí ag ciceáil liathróide cosnochta. Bhí an liathróid sean, a craiceann caite tríd, ach an bealach a rith siad í, bhí cuma morna eile air. Bhí uimhir thréigthe ar chúl léine ghoirm buachalla amháin — ní Messi nó Ronaldo, ach Ryan Mendes, tosaí fhoireann náisiúnta Rinn Verde. Dhírigh sé ar an léine: 'Rugadh i Mindelo é. Cosúil linne.' Ní fada uaidh, bhí bratach na Blue Sharks ar foluain go bog os cionn stainnín trá.

Ba é an bia an eochair dheireanach. Bhí Cachupa — stobhach mall d'arbhar, pónairí, glasraí, agus iasc nó feoil — ag suanbhruith ó sé a chlog ar maidin. Sa mhargadh, bhí mná ina suí ar stólta ísle ag scealladh arbhair ar luas nach bhféadfadh an tsúil a leanúint. Bhí siad ag comhrá i gCriól, ag briseadh amach i ngáire ó am go ham. Thug seanbhean a bhí ag díol glasraí babhla beag de cachupa dom, saor in aisce. 'Tar, blais,' a dúirt sí go mall i bPortaingéilis. 'Teastaíonn am ó bhlas Rinn Verde.' Chaith mé leathuair an chloig ag críochnú an bhabhla sin, agus thuig mé nach raibh sí ag caint faoin gcócaireacht.

Ar maidin an lae a d'fhág mé, d'fhill mé ar Cafe Musica i Mindelo. Ní raibh an beár oscailte go fóill. Bhrúigh gaoth na farraige an seanphóstaer ar an doras. Sa bhfad uaim, sheinn adharc farantóireachta sa chuan. Shiúil seanfhear a bhí ag siúl a mhadra thart, chonaic sé mé ag breathnú ar phóstaer Cesária Évora, agus stop. I mBéarla dúirt sé: 'An bhfuil a líne is cáiliúla ar eolas agat? Sodade — cumha gan chruth ar leith.' Ansin shiúil sé ar aghaidh. Sheas mé os comhair an chuain fholaimh agus go tobann thuig mé brí iomlán morna: Ní tír í Rinn Verde is féidir a chur síos le léarscáil. Ní féidir í a mharcáil ach le fuaim, le blas, le gaoth farraige. Cosúil le sodade féin — tá a fhios agat go bhfuil sé ann, ach ní féidir leat a rá cén cruth atá air.