Cape Verde Ndoñe'ẽi Yvyra'angápe—Ovevúi Morna Sãme

Mba'yruveve oguejy Praia Airport-pe Santiago Isla ári, ha Cape Verde ndepochyryíri ndéve óga yvatekuéra ndive. Ovetã okápe: yvyty marrõ karape'ikuéra, yvytu hypy'ã ha hesakãva. Mba'e añetehápe oikuaaukáva ndéve moõpa reguejy oúva ojehecha reñemosẽvo terminal-gui — peteĩ pu. Peteĩ karai tuja oguapy peteĩ tapia ijyvate'ỹva ári, ombopu peteĩ mbaraka itujúva. Pe yguasu juky oĩ umi sãme; pe afinación na iporãporãi, jepémo pe ritmo oĩ porã.

Cesária Évora ñe'ẽ osyry taxi rádiogui. Ha'e omano 2011-pe, jepémo Cape Verde-pe iñe'ẽ oĩ puntualvéva opaite vuelo-gui. Pe chofer ohechauka iñakãme rádiore ha he'i peteĩ mba'e Portugués oñemoĩva Criollo ndive — ndaikatumo'ãi aikumby opaite ñe'ẽ, jepémo aikatu aikuaa pe orgullo oĩva ipype. Morna, he'i. Ha upéi omboguejyjy pe volumen.

Cape Verde oĩ aproximadamente 570 km Senegal kuarahyreike gotyo Atlántico-pe, pa isla volcánica, población 600.000 rupi. Pe tetã imichĩeterei heta yvyra'anga mundopype ni ndojekuaaukái. Jepémo, rehendúramo araka'eve morna moõitépe — pe melodía melancólica oñemopeteĩva Portugués fado ha Brasileño samba mbytépe — reikuaa ko tenda ndaikatúiha imichĩeterei.

Che pyhare peteĩháme Mindelo puertope, aike peteĩ bar hérava Cafe Musica. Umi tapia ojehe'áva peteĩ Cesária Évora cartel sa'íva, peteĩ equipo de fútbol local ta'anga, ha peteĩ menú ojehaíva pópe: Cachupa, pira chyryry, grogue rum. Pe puraheihára ha'e kuña 40 ary rupi, ipyrasa'ỹ, hesa mbotýva. Pe mbaraka acorde okambia pe yvytu húmedope, jepémo avave ndojepy'apýi. Umi puerto omba'apóva oheja pe soga ha oñemboja yguasu tapia ári ohendu hağua. Peteĩ mitã'i oñeñapymíva okẽme omaña hağua — ipy rembe'ýpe, peteĩ vakapipopo itujúva.

Ko'ẽ ambuépe, aha Pico do Fogo-pe. Che pýpe guýpe: lava hũ, ikorpáva ha ijetu'úva, che sapatu guýpe oñembyaty yvytimbo hũ. Pe guía he'i pe volcán última vezokañy 2014-pe, ohundipa mokõi táva, jepémo opavave tapichakuéra ojevy. 'Kóva ha'e ñande isla,' he'i. 'Pe volcán ha'e peteĩ vecino ipochýva — jepémo nereimevéiramo haguã rehóvo vecino ipochy rupi.' Pe yvyty mbytégui, amaña pe Atlántico rehe, aikumbý ramoité pe mba'e he'iséva peteĩ archipiélago ipahá'ỹva — opaite hesa ohecháva rupi, mba'eve nde'íri y ha y añoite.

Santa Maria Playa-pe Sal isla ári, mitãnguéra ombotapykue vakapi popo ipyrasa'ỹme. Pe vakapipopo ituja, ipire ojehasámava, jepémo pe ohasahaichagua ojehecha ambue morna ñeime. Peteĩ mitãkuña'o ao hovy oguereko peteĩ número osa'íva ijatukupépe — ndaha'éi Messi térã Ronaldo, jepémo Ryan Mendes, Cape Verde selección nacional delantero. Ohechauka ijaóre: 'Ha'e onase Mindelo-pe. Orechagua.' Mombyry'imi, peteĩ Blue Sharks poyvi oveve mbegue peteĩ puestito y rembe'ýpe.

Tembi'u ha'e pe llave ipaha. Cachupa — peteĩ caldo mbegue ojejapóva avati, kumanda, legumbre, ha pira térã so'o ndive — oñemba'epu hína seis aravo guive pe pyhareve. Mercado-pe, kuñanguéra oguapy apyka karape'ikuéra ári oipiro avati pya'e ojehecha'ỹvape. Oñomongeta Criollo-pe, sapy'ánte opuka. Peteĩ kuña tuja oventa legumbre oikuave'ẽ chéve peteĩ cachupa michĩva, reipagá'ỹre. 'Eju, eikuaa,' he'i mbegue Portugués-pe. 'Cape Verde sabor oikotevẽ tiémpo.' Ahasapuka media hora amopotĩ peğua pe platito, ha aikumbý ha'e noñe'ẽi cocina rehe.

Pe pyhareve aha jey haguã, ajevy Cafe Musica-pe Mindelo-pe. Pe bar ndojeipe'ái gueteri. Pe yvytu yguasugua ombotarova pe cartel itujúva okẽme. Mombyrymi, peteĩ ferry trompéta opu puertope. Peteĩ karai tuja oguatáva ijagua ndive ohasa, che rechávo amaña haguã Cesária Évora cartel rehe, ha opyta. Inglés-pe he'i: 'Reikuaápa pe iñe'ẽ ojekuaavéva? Sodade — peteĩ techaga'u forma específica'ỹva.' Ha upéi ohasa. Che apyta puerto inandi renondépe ha sapy'ánte aikumbý morna significado completo: Cape Verde ndaha'éi peteĩ tetã ikatúva ojedeskribi peteĩ yvyra'anga rupive. Oñemarka añoite pu rupive, sabor rupive, yvytu yguasugua rupive. Sodade ijeheguiete — reikuaa oĩha upépe, jepémo nde'ikatumo'ãi ere moõpaichaite.