Luendu lua Suisse: Kupesha ditù kudi munkolola wa neige, nzubu ya dîyì, ni njanji

Luendu lua Suisse kena lufika kumpala ku mesu, kadi ku ditù. Diba dia dituku ku dilolo ya Zurich, tshisùkù tshivua bu mabende a mabende a mushingulu panshi, bwato kena butambishe, mabue a tshiluelu avua aleketa kumpala. Kule, tramway ivua ipita ku tshibuelu, makasa a butale ku njanji avua akela dîyì dya butoke; bakope ba kafè mu café bavua bakumana mu diulu dikese, bu badi ne moyo wa kusambula dilolo. Suisse kena tshia ditalala, anu udi ushala dîyì dionso mu tshiena tshilengela, muntu nkafika, nkalonga kusenda dîyì panshi.

Ku Zurich Hauptbahnhof, nadi nashintulukila train bua kuya ku Bern, dîyì dia kuteleja dia station divua mu Kialema, kunyima mu Kifalanse, kunyima mu Kitaliani, ni mu Kingelezi. Ndimi inayi kena anu biuma bia mabala panshi pa mukanda wa luendu, kadi bivua mu kapu ka bine. Tshibuelu tshia wagon tshipue, dîyì 'pu' dia caoutchouc diakashala, dîyì dia cimenga diakashala pambelu. Ku fenetre, matu, madilolo, ni miji bikesekese biavua bitengulue bu kifwanu kia train, muena mudimu wa train wakafika, makasa ende avua bu métronome.

Cimenga kia kala kia Bern kivua bu tshipelungu tshia diba. Tramway yavua ipita pabuipi ne bikibue, mu tshibuelu tshia kuya mu ndambu, dîyì dikole dia butale, musulu wa Aare avua wakasha dîyì panshi pa tshibuelu, ukabueja ku mabue a mabue. Zytglogge pavua babopa, dîyì dia kufota dia banayi diakashala; kunyima, dîyì dia baiskeli, dîyì dia tshiseba, ditweka dia bana batamba bolo diakabwela. Mu fenetre ya butike, nadi namona kivuala kia équipe ya Suisse, mukùnzè muvua mulele kena bu kusansya, kadi bu matu a Bern panyima pa mvula, mukole, wa kudiebeja, kadi kampanda kumona.

Interlaken, dîyì diakatuka kuya muulu. Train ipue kufika pabuipi ne makunza, dîyì dia makasa a njanji diakabueja kudi mabue, bu muntu mushame mu théâtre ya butoto. Ku ndambu ya matu, muntu uvua mulongolola parachute, tshipapilanu tshiapasulue kudi lueleketa, dîyì 'sss' dia kukengana, kunyima dîyì dia bintu bikole, mukulumpe wa kubopola, muntu mujima wakasendue muulu. Banayi panshi bakatala, kavua muntu wakabopola, anu bavua bamvua mikweshi ipita mu kapu. Kifanini kia koku kena kampanda kufotibue, kadi tshidi tshikasha muntu ndi dîyì dia parachute kufuma ku buloba.

Train ya diba dia dituku ya Jungfrau idi isenda bantu ba cimenga kashidi ne kashidi kuya muulu. Train ya crémaillère idi ikwata mukuna, njanji ni makasa a butale bikela dîyì dikese; kumpala kua kufika mu tunnel, filimbi yabopola kashidi, bu kuleja bantu bua kumona mukuna mu bualu. Ku Jungfraujoch, lueleketa lupita panyi pa glace, dîyì dilepaa, dionso bakula mu diulu dipi. Tshidi tshia diakalenga panshi pa diulu kena bu tshisankila, kadi kupema kua muntu, ni dîyì dia fermeture éclair ya bivuala bipue kukola.

Bantu ba mu matu a Alpes bavua babweje tshipelungu tshikuabo. Ngoma ya ngombe ifuma kule, ya panshi bu ngoma ya muti, ya muulu bu verre ikumana; mu nzubu ya fromage, nongo ya butale yayengibue ne tshiko tshia muti, tshisùkù tshienza fenetre imueneka. Ku ndumbu ya njila, bana batamba football, bolo ikumana ku tshipese tshia muti, ibwela ku matu. Ku kashidi ako, nadi namvua tshidi équipe nationale ya Suisse ikadika ne lusenduki lulele: kena lua kukosa disanka, kadi lua kulonga kumona buloba kumpala. Défense, kusenda, kubwela kunyuma, kuya kabidi kumpala, bu ngoma ya ngombe ku makunza, kule ne kule, kadi yonso ku mukuna umue.

Glacier Express ndi dîyì dia panshi dia Suisse. Kufuma ku Zermatt kuya ku est, train ipita mu tunnel, ipita panyi pa pont, fenetre ila bikorongo, bifuko, ni munkolola wa neige kumpala kua mesu. Makasa a njanji panyima pa tshipindji, tshibingu kena tshia kukengesha, bu muntu udi ubula ngoma mukole mu mukuna; bakope mu nzubu ya kudia bakumana pankatshi, banayi bapelela muoyo. Train ya Suisse ibikila kunemeka bua kushala mu diba, kadi kushama mu Glacier Express, udi wumvua nanku kushala mu diba kudi ne muoyo. Kudi kulekela géographie kutuku buya bu kule kua nshingu, kadi njila idi mua kumvua kudi mubidi.

Bu Nati, kampanda kupita kudi Xhaka. Pambelu, bamuleja bu milieu de terrain mukumane, kadi mu luendu lua Suisse, nkupopela yeye, nkapopela Bâle ni dîyì dia Suisse alémanique. Xhaka wakasemena ku Bâle, dîyì dia diku diende dienda ku Balkans, mudimu wende wa football wakalongibue mu bimenga bia Kialema; yeye kena anu dina dimue, kadi ndi polyphonie ya bine ya Suisse. Suisse udi ne ndimi inayi ya officiel: Kialema, Kifalanse, Kitaliani, Romanche, équipe nationale nende kena anu dîyì dimue. Mu nzubu ya bapele, mashina, bifuko, bilelele bia muoyo ni ndimi ya tshibambalu biasangakane, ku nshikilu, bikala passe ya kusenda mu majiba ni mutoke wa croix rouge.

Coupe du Monde ya 2026, bakalenge ba bine ndi Amerika, Canada ni Mexique, badi ne bibambalu ni bimenga; kadi football ya Suisse idi ne tshidi tshisangisha: 'kuikala bu mukalenge wa nzubu.' Ku tshiena tshionso tshidi iya, udi bu muntu udi ulongolola minkolola ya tshibambalu, madiba a kushintuluka, ni matuku a tactique, kunyima yela match itambishe. Kudi banayi nanku: Suisse kenaku kupesha tshisankila ne tshibingu, udi ukupesha train idi ifika mu diba, njila iselengele, dîyì dia nzubu ya Nzambi pabuipi ne dilolo, ni tshibingu tshia njanji ya makunza, bua kukulekela bukidi-bukidi nanku udi ukwate. Kena ditunga dia bakalenge ba Coupe du Monde, kadi udi mumanye bua kukwata benyi; kena bana ba match ba tshibingu, kadi udi mua kuenza tshibambalu tshia pambelu bu tshia yeye.

Kumpala kua kuya, nadi kabidi ku dilolo ya Zurich. Tshisùkù tshivua tshisele, mayi aleja butale bua argent, muntu wa makasa pa makasa wakapita pabuipi, bivuala biende biakela dîyì kudi mabue. Kule, dîyì dia nzubu ya Nzambi diakabopola, dîyì dia tramway diakalomba bu tshibuela tshia cimenga tshia nshikilu. Nansha dîyì dia valise ipita mu mabue, divua bu kundimbulula kukuama, kumvua kabidi njila. Ndi napopela, tshidi tshia diakalenga mu luendu lua Suisse kena bu mukuna wa Matterhorn, kena bu chocolat udi ne sucre wa bungi, kadi ndi ditunga edi didi dikulongesha kusangula géographie ne ditù: filimbi ya train ya Jungfrau, ngoma ya ngombe ya Alpes, tramway ya Bern, dîyì dia panshi dia Glacier Express, dîyì dia ndimi inayi, ni kivuala kia mukùnzè mulele kiakela mu bungi bua bantu, ne ditalala.